Lyfta stórhýssins fikrar sig upp og niður, það er hennar líf, að bera fólk á milli hæða í stórhýsi. Fólk ýtir á hnapp og hún leggur af stað, upp og niður einsog lifandi vera, vera með manneskjur inní sér. Manneskjur sem standa hljóðar og bíða eftir því að komast á áfangastað. Manneskjur sem tala og hlæja. Manneskjur sem horfa, manneskjur með drauma.
Þær smeygja sér inn í lyftuna, ein af annari, koma sér fyrir. Velja sér stað sem þeim líður vel á. Sumar þrýsta sér upp að vegg hennar, aðrar standa á miðju gólfi hennar. Einhver ýtir á hnapp og hún leggur af stað einsog alltaf þegar ýtt er á hnappana. Hún fer hljóðlega af stað þótt hún sé í raun og veru mjög þreytt. Lyftan er ekki stór, hún er lítil. Hefur leyfi til að bera þrjár manneskjur. Bera þær upp til hæstu hæða, hæða stórhýssins.
En manneskjurnar eru ekki að hugsa um lyftuna, stundum hrúgast þær inn margar og hugsa ekkert um það hvernig lyftan hefur það. Í lyftunni standa nú fimm manneskjur.
Þær eru ólíkar manneskjurnar sem fylla hana. Ung fölleit kona, í jakka. Fram úr ermum jakkans gægjast æðaberar hendur. Hárið sem tekið er í hnút að aftan ber vott um hirðusemi. Hún ber gyllt gleraugu á andlitinu en innan þeirra má greina augun, skörp og athugul. Hún ber höfuðið hátt og gjóar augunum á hinar manneskjurnar í lyftunni. Þetta gæti verið kona á miðjum aldri. Unglegt fas hennar gæðir hana þokka. Hún stendur ekki út á miðju gólfi. Kýs að halla sér að lyftunni, letilega, kannski værðarlega..
Við hlið hennar stendur lágvaxinn og þéttur maður. Fötin strekkt, gætu verið númeri eða tveimur of lítil. Kannski keypti hann þau þegar hann var grennri en hann er nú. Kannski vill hann ekki farga þeim, líður kannski vel í þröngum fötum. Líkami hans gefur frá sér hljóð, kannski ekki svo há hljóð að hinar manneskjurnar í lyftunni geti greint þau. Samt má vel heyra þau ef lagt er við hlustir. Hann stendur ekki upp við vegg heldur þétt upp að dyrum lyftunnar, einsog hann vilji vera fyrstur út þegar lyftan opnast. Einsog hann vilji ekki vera í lyftunni. Vilji ekki vera lokaður inní þessu litla rými.
Fyrir aftan hann stendur gamall maður. Í andliti hans má sjá mannsaldur skráðan, í skorum og hrukkum, í þreytu. Hann geymir þjáningu í hálfluktum augnlokunum, hún er vel sýnileg, jafnvel úr nokkuð mikilli fjarlægð. Hann er greinilega þreyttur, ber þess merki á álútum líkamanum.
Hann finnur andardrátt konu með slæðu sem stendur við hlið hans. Finnur hann lenda á sér, setjast á sig, rammann, sterkan. Konan með slæðuna er líka gömul, þó ekki eins gömul og gamli maðurinn. Hún geymir bletti á andlitinu. Kremlituð kápa sem vermir líkama hennar geymir líka bletti sem sjást. Eflaust er grátt hár undir marglitri slæðunni. Andlitið virðist þó mun eldra en hendur hennar sem halda utan um gráa tösku, halda fast utan um hana einsog hún búist við að einhver hrifsi hana úr höndum hennar.
Upp að vegg lyftunnar hallar sér maður í jakkafötum, hallar sér upp að veggnum einsog unglega konan gerir, þau gætu verið par en eru það ekki. Hann hefur aldrei séð hana, ekki einu sinn bregða fyrir. Hann ber líka með sér þokka. Ef ekki væri þessi svipur á andliti hans yrðu sjálfsagt flestir sammála um að hann væri viðkunnanlegur. En svipurinn lýsir andúð. Svört skjalataska gægist upp frá líkama hans. Hann er ungur og ber andlit manns með vilja, þrótt.
Litla lyftan finnur hvernig þungi þeirra eykst með hverri hæðinni sem hún fer fram hjá. Finnur þreytuna vaxa, hefur ekki fundið svona mikla þreytu lengi. Veit að þau eru of mörg fyrir sig, of mörg til að hún komist lengra.
Að lokum verður hún að stoppa. Hún stoppar á milli hæða, kemst ekki lengra, ekki svo mikið sem einn metra.
Þá kemur rykkurinn, hljóðin, og svo þögnin augngoturnar, undrunin.
Hvað er að gerast segir konan með slæðuna, við erum stoppuð á milli hæða.
Þau varpa orðum um atferli lyftunnar á hvert annað.
Ég hélt að svona gæti ekki gerst.
Kannski erum við of mörg, þetta er svo lítil lyfta.
Hvar er neyðarbjallan..
Hvað erum við mörg.
Af hverju fer hún ekki af stað.
Þetta verður allt í lagi, hún fer bráðum af stað.
Já þetta getur ekki verið alvarlegt.
Manneskjurnar fimm sem standa þétt saman í litlu lyftunni í stórhýsinu tala, spyrja.
Þau horfa á hvert annað, tala og spyrja. Spyrja spurninga sem engin svarar, ekkert af þeim reynir að svara.
Mér hefur aldrei líkað þessi lyfta, hún er svo lítil segir lágvaxni maðurinn. Það glampar á svita á enni hans. Orðin dansa um lyftuna. Ég skil ekki af hverju menn búa til svona litlar lyftur, þær eru svo óþægilegar, svo litlar.
Rödd lágvaxna mannsins er óstyrk. Manneskjurnar fjórar sem hlusta á hann greina skjálfta í rödd hans, greina angist.
Það eru ekki liðin nema smástund síðan lyftan stöðvaðist segir unglega konan, við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur. Og þó hún sé lítil þá verðum við bara þola það. Hún lagar á sér hárið, kannar hvort losnað hafi um hnútinn. Horfir örugg framan í lágvaxna manninn.
Hann lítur undan. Það er sennilega rétt hjá þér tautar hann.
Ég finn enga neyðarbjöllu. Það er engin neyðarbjalla segir gamli maðurinn, ég er orðinn of gamall, ég hef ekki hjarta í þetta. Hann heldur hendinni um brjóst sér.
Fáðu þér sæti og reyndu að slaka á segir konan með slæðuna. Hún leggur stuttar hendur sínar á herðar hans og knýr hann niður í gólfið. Hann sest og stynur.
Við verðum að vera róleg segir hún og tekur slæðuna af höfði sér og þurrkar svitann af enni gamla mannsins. Þá endum við súrefnið lengur, ég sá það í bíómynd. Hár hennar stendur út í loftið, grátt.
Þetta er nú meira djöfulsins ruglið segir jakkafatamaðurinn um leið og hann keyrir skjalatöskuna upp að brjósti sér. Ég hef ekki tíma fyrir þetta kjaftæði.
Hann horfir augum vandlætingar á fólkið. Kjúkur handa hans hvítna á töskunni. Hann er óþolinmóður. Kannski meira óþolinmóður en hræddur. Þó gæti svipurinn á andlit hans verið hræðslusvipur.
En lágvaxni maðurinn er hræddur, það sést á svip hans. Það eru allir inní litlu lyftunni búnir að sjá það. Hann getur ekki falið það, það sést líka á höndum hans sem hann nuddar saman, sveittum
Ég held að við ættum öll að setjast segir konan með slæðuna. Hún sér að gamla manninum líður ekki vel að sitja og horfa upp á manneskjur lyftunnar. Við skulum setjast og róa okkur niður.
Þau samþykkja það og setjast eitt af öðru, horfa á hvert annað.
Þetta verður allt í lagi segir hún og brosir.
Þögnin sest á fjóra veggi lyftunnar, sest þar einsog eitt af þeim, situr einsog þau og bíður eftir því að lyftan hreyfist. Að litla lyftan fari af stað og manneskjurnar geti haldið för sinni áfram út í lífið sem bíður þeirra. Bíður óþreyjufullt eftir návist þeirra.
Og tíminn baðar sig í athyglinni. Hann veit að það er fylgst vel með sér, veit að hann er mikilvægur. Veit að hann skiptir máli. Sér það á andlitum þeirra, angistarfullum andlitum þeirra.
Manneskjurnar fimm sitja og þegja.
Ég held að það sé betra að við tölum saman segir unglega konan. Þá erum við ekki að hugsa um aðstæðurnar, þá getum við reynt að gleyma þeim. Það er einhver þarna úti að reyna að laga lyftuna. Innan skamms opnast hún og við gleymum þessari stund.
Ég hef engan áhuga að heyra neitt frá ykkur segir jakkafatamaðurinn og dæsir, það má heyra á rödd hans að hann meinar það sem hann segir. Ég held að það sé best að þegja bara.
Þú ert mjög ókurteis maður segir unglega konan. Við þurfum ekki að tala, mér datt bara í hug að okkur liði betur ef við töluðum saman.
Þögnin fær sér aftur sæti á veggina.
Manneskjurnar reyna að horfa ekki á hvert annað, stara út í loftið, reyna að fela sig fyrir hvort öðru, fela tilfinningar sínar. Tíminn baðar sig ánægður í huga fólksins. Sekúndurnar verða að mínútum, andardrátturinn að þungum nið sem þau heyra vel. Hávær og óþægilegur.
Litla lyftan reynir að komast af stað aftur, en hún getur það ekki. Veit að manneskjurnar eru of margar. Veit að hún þarf hjálp ef hún á að geta hreyft sig.
Ég held að það sé betra að við tölum saman segir lágvaxni maðurinn. Mér liði betur ef við töluðum saman.
Við þekkjumst ekkert segir konan með slæðuna.
Það skiptir ekki máli heldur lágvaxni maðurinn áfram.
Við getum talað um heimsmálin grípur unglega konan fram í fyrir honum. Það hafa allir einhverja skoðun á því hvað er að gerast í heiminum.
Hvað ætli þið vitið um heimsmálin hreytir jakkafatamaðurinn út úr sér.
En drauma, getum við talað um drauma spyr gamli maðurinn.
Já ég held að það sé góð hugmynd að tala um drauma segir unglega konan, alla dreymir svo það ætti ekki að skorta frásagnir. Þú mátt alveg segja okkur frá draumum þínum. Hún lítur góðlega á gamla manninn. Fær þá tilfinningu að hún sé að gera góðverk. Að hún sé að gera öllum gott með því að hvetja til samræðna.
Ég ætla ekki að segja ykkur drauma mína, þeir eru ekki til að bera á torg segir jakkafatamaðurinn. Draumar eru eitthvað sem fólk á að hafa fyrir sjálft sig. Ekki til að gaspra um í lyftu, og allra síst við ókunnuga.
Mig langar til að segja ykkur draum, heldur gamli maðurinn áfram. Hann lætur orð jakkafatamannsins sem vind um eyru þjóta. Reyndar hefur mig dreymt marga drauma um sama fólkið. Mig hefur oft langað til að segja frá þessum draumum. Langað til að tala um þá. Þeir hafa haft áhrif á líf mitt svo lengi. Ég er mikið einn, það er því kærkomið tækifæri að fá að tala um þá við ykkur.
Þau horfa á gamla manninn þurrka svita af enninu, eru farin að skynja að gamli maðurinn hefur þörf, mikla þörf til að tala. Finna líf fólksins í lyftunni, geta miðlað þeim einhverju, draumum sínum.
Draumarnir eru alltaf um sama fólkið einsog ég sagði. Alltaf um konu og mann. Þau heita Sigríður og Jóhann, Ég þekki engan sem ber þessi nöfn. Þau fæðast bara í draumum mínum, í höfði mínu. Mér hefur oft fundist það óhugnanlegt að dreyma þau. Það er einsog ég þekki þau en samt ekki. Hann þagnar og dregur djúpt að sér andann.
Manneskjur lyftunnar hlusta á gamla manninn.
Ég ætla að segja ykkur draum sem mig dreymdi í nótt segir hann og byrjar að tala, talar hægt, talar í draumi.
Í Sigríði og Jóhanni.
Gamli maðurinn lýkur frásögninni og þagnar, horfir á manneskjurnar í lyftunni. Þær segja ekkert, stara bara á hann. Loks opnar konan með slæðuna munninn, opnar hann til að tala, en orðin koma ekki. Hún situr og horfir á mann í lyftu, gamlan mann í lyftu. Mann sem hún þekkir ekki. Mann sem dreymir Sigríði og Jóhann. Sigríði og Jóhann sem hún dreymir. Fólkið í draumunum hennar. Fólkið sem hefur fylgt henni í draumi svo lengi.
Þetta er ekki að gerast segir unglega konan. Þú getur ekki verið að dreyma sama fólk og ég. Ég hef dreymt Sigríði og Jóhann eins lengi og ég man.
Það hef ég líka gert segir lágvaxni maðurinn. Óttinn við lyftuna víkur fyrir undrun. Konan með slæðuna hefur náð valdi á orðunum.
Þau eru í mínum draumum líka segir hún.
Þau horfa á jakkafatamanninn. Hann hefur ekki sagt neitt um drauminn.
Hefur þig dreymt Sigríði og Jóhann spyr gamli maðurinn. Jakkafatamaðurinn reynir að leyna undrun sinni, reynir að ýta þessari spurningu út um lokaðar lyftudyrnar. Vill bara komast út og gleyma.
Hvernig í ósköpunum haldið þið að svona lagað geti gerst segir hann pirraður. Við erum lokuð saman inní þessari helvítis lyftu. Svo komumst við að því að okkur dreymir sama fólkið. Hver kom með þessa fáránlegu hugmynd að tala um drauma. Einsog það væri alveg sjálfsagt mál að tala um drauma sína.
Þau stara á hvert annað, skoða hvert annað einsog til að sjá eitthvað sem gæti útskýrt þetta. Útskýrt þessar aðstæður. Útskýrt veru þeirra í lyftunni, drauma þeirra.
Ég held að við séum hér af einhverri ástæðu, það er einhver ástæða fyrir því að við erum hér, lokuð saman inní þessari litlu lyftu segir lágvaxni maðurinn.
Það er satt segir konan, með slæðuna. Þetta getur ekki verið tilviljun, þetta er of ótrúlegt til að vera bara tilviljun. Það býr eitthvað meira að baki. Ég held að við ættum að heyra drauma hvers annars. Kannski er eitthvað í þeim sem útskýrir þetta.
Ég er sammála því heldur lágvaxni maðurinn áfram um leið og hann klæðir sig úr jakka.
Er ykkur ekki heitt spyr hann en bíður ekki eftir svari. Byrjar einsog gamli maðurinn að tala.
Manneskjurnar í lyftunni hlusta, hlusta á draum lágvaxna mannsins.
Hitinn í lyftunni er óbærilegur. Manneskjurnar afklæðast, sitja fáklæddar og stara á hvert annað.
Lágvaxni maðurinn þagnar.
Við deyjum hérna segir konan með slæðuna. Innilokuð í lyftu, það er orðið svo heitt hérna, svo lítið súrefni. Það er verið að drepa okkur. Það stendur einhver á bak við þetta. Við getum ekki lokað augunum fyrir því.
Við skulum ekki láta örvæntinguna ná tökum á okkur segir unglega konan. Við erum í mjög óvenjulegri aðstöðu en á þessu hlýtur að vera einföld skýring. Við skulum halda inní draumana, sjá hvert þeir færa okkur. Þau finna þörf, kannski sömu þörf og gamli maðurinn finnur, óútskýranlega þörf, eitthvað sem rekur þau áfram. Inní draumana, inní líf Sigríðar og Jóhanns.
Unglega konan talar, talar tungum Sigríðar og Jóhanns.
Hættum þessu segir jakkafatamaðurinn þegar unglega konan þagnar, hættum þessu. Ég vil ekki heyra meira. Ekki eitt orð um Sigríði og Jóhann. Hann lítur á manneskjurnar í lyftunni. Sér þær liggja á gólfinu, heyrir andardrátt þeirra, þungan, áþreifanlegan. Hann horfir á gamla manninn. Horfir á hreyfingarlausan líkama hans. Hitinn í lyftunni er óbærilegur, andrúmsloftið einsog þoka. Þoka sem læðir sér inní huga þeirra, inní hrædda vitundina.
Er allt í lagi með gamla manninn spyr hann.
Konan með slæðuna situr við hlið hans, fálmar eftir úlnlið hans.
Hann er farinn segir hún hljóðlega. Ég sagði þetta, við komum öll til með að deyja hérna, hann er dáinn öskrar hún, hann er dáinn og svo deyjum við. Af hverju kemur enginn. Hún grætur og þurrkar tárin í slæðuna, þurrkar tárin í svita gamla mannsins, í slæðuna.
Manneskjurnar í lyftunni hreyfa sig ekki, geta ekki hreyft sig. Angistin, óttinn, innilokunarkenndin. Tilfinningar hanga á veggjum litlu lyftunnar. Lyktin hangir þar líka. Lykt af svita og andardrætti, lykt af dauða gamla mannsins.
Orðin flækjast á milli veggja lyftunnar, rekast á hvert annað og falla á manneskjurnar sem heyra þau, óma utan á sér, inní sér. Vita ekki hver talar. Heyra í Jóhanni, heyra í Sigríði, heyra talað um þau. Heyra þau tala.
Þær hreyfa sig ekki, finna að líf þeirra er ekki í höndum þeirra. Líf þeirra er í draumum Sigríðar og Jóhanns. Orðin sveima um lyftuna. Orð Sigríðar, orð Jóhanns.
Tíminn veit að hann á manneskjur lyftunnar, á huga þeirra, á líf þeirra. Hann líður áfram, rólega, líður áfram með tárum þeirra.
Líður einsog þau inní eilífðina.
Litla lyftan í stórhýsinu finnur hvernig líf flæðir inní hana, finnur kraft, orku. Hún kippist til og líður svo af stað, hljóðlega, niður. Alla leið niður og stoppar. Dyrnar opnast og loft streymir inní hana, loft sem er fullt af ferskleika, fullt af lífi.
Þögnin í litlu lyftunni tekur á móti fólkinu sem stendur fyrir framan hana. Fólkið segir ekkert, stendur bara og horfir á manneskjurnar á gólfinu. Horfir á lífvana líkama þeirra. Manneskjurnar í lyftunni eru bornar varlega út. Út úr litla heim lyftunnar. Heim sem færði þau í annan heim.
Fólkið talar.
Hvernig getur þetta gerst.
Af hverju er engin neyðarbjalla.
Hvað eru þau búin að vera þarna lengi.
Spurningarnar staflast upp á ganginum meðan líkin eru fjarlægð. Eitt af öðru hverfa þau einsog þau hafi aldrei verið þarna, einsog litla lyftan hafi aldrei bilað.
Lyftan er yfirfarin, skoðuð í krók og kima. Það stirnir á nýja neyðarbjöllu. Í litlu lyftunni sjást engar minningar. Engin orð, engar hugsanir, ekkert sem getur tengt litlu lyftuna við fimm manneskjur með drauma.
Dagarnir líða og litla lyftan fer upp og niður. Fólkið sem ferðast með henni speglar sig í nýjum speglum á veggjum hennar. Það jafnvel maular sælgæti svo að smá sælgætiskorn falla á gólf hennar.
til baka
